06 Aug
06Aug

Kreatinin Nedir?

Kreatinin, kaslarımızın günlük çalışması sırasında oluşan doğal bir atık maddedir. Kaslarda bulunan kreatin isimli enerji molekülü kullanıldıktan sonra kreatinine dönüşür ve kana geçer. Sağlıklı böbrekler bu maddeyi sürekli olarak süzerek idrarla dışarı atar.

Dolayısıyla;

Kreatinin üretimi = Kaslardan

Kreatinin atılımı = Böbreklerden

Bu nedenle kandaki kreatinin düzeyi, böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirmede en sık kullanılan testlerden biridir.

Normal Kreatinin Değeri Kaçtır?

Laboratuvarlara göre küçük farklılıklar olsa da genel olarak:

  • Kadınlarda: 0.5–1.0 mg/dL
  • Erkeklerde: 0.7–1.2 mg/dL

Ancak bu rakamlar tek başına yeterli değildir. Çünkü;

  • yaş,
  • cinsiyet,
  • kas kitlesi,
  • beslenme şekli,
  • kullanılan ilaçlar

kreatinin düzeyini önemli ölçüde etkiler. Örneğin yoğun spor yapan kaslı bir bireyin kreatinini 1.3 mg/dL olabilirken böbrek fonksiyonları tamamen normal olabilir.

Kreatinin Neden Yükselir?

Kreatinin yüksekliğinin birçok farklı nedeni vardır.

1. Geçici Sıvı Kaybı (Dehidratasyon)

En sık görülen nedenlerden biridir.

  • İshal
  • Kusma
  • Ateş
  • Yetersiz su tüketimi
  • Yoğun terleme

sonrasında kreatinin geçici olarak yükselebilir. Sıvı dengesi düzeldiğinde çoğu zaman normale döner.


2. Böbreğe Giden Kan Akımının Azalması

Kalp yetmezliği, Şiddetli tansiyon düşüklüğü, Kanama ve  Şok gibi durumlarda böbrek yeterince kanlanamaz .Bu durumda kreatinin hızla yükselebilir.


3. Akut Böbrek Hasarı

Saatler veya günler içinde gelişebilir. Nedenleri arasında;

  • Ağır enfeksiyonlar
  • Sepsis
  • Kontrast madde
  • Bazı antibiyotikler
  • Ağrı kesiciler (NSAİİ)
  • Böbrek iltihapları
  • Kas yıkımı (Rabdomiyoliz)

bulunur. Bu durum erken tanınırsa tamamen düzelebilir.


4. Kronik Böbrek Hastalığı

En sık nedenler:

  • Diyabet
  • Hipertansiyon
  • Polikistik böbrek hastalığı
  • Glomerülonefritler
  • Tekrarlayan böbrek taşları
  • Uzun süreli ağrı kesici kullanımı

Kreatinin genellikle yavaş yavaş yükselir.


5. İdrar Yolunda Tıkanıklık

  • Böbrek taşı
  • Prostat büyümesi
  • Mesane tümörleri
  • İdrar yollarındaki darlıklar

idrara çıkışı engelleyerek kreatinin yükselmesine neden olabilir.


6. İlaçlar

Bazı ilaçlar kreatinini gerçekten yükseltirken, bazıları sadece laboratuvar değerini artırabilir. 

Kreatinin Yüksekliği Belirti Verir mi?

Erken evrede çoğu hastada maalesef hiçbir belirti olmaz. İleri evrelerde ise;

  • Halsizlik
  • İştahsızlık
  • Bulantı
  • Kusma
  • Kaşıntı
  • Ayaklarda şişme
  • Nefes darlığı
  • İdrar miktarında azalma
  • Gece sık idrara çıkma

görülebilir.


Kreatinin Kaç Olursa Tehlikelidir?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Önemli olan sadece sayı değil;

  • Ne kadar hızlı yükseldiği
  • Hastanın önceki değeri
  • İdrar miktarı
  • Potasyum düzeyi
  • Asit-baz dengesi
  • Şikayetlerin varlığıdır.

Örneğin; Bir kişinin kreatinini 0.8'den 1.6 mg/dL'ye çıkması, 3.5 mg/dL'de uzun süredir stabil seyreden başka bir hastadan daha acil olabilir. Bu nedenle tek bir kreatinin değeri yerine değişimin değerlendirilmesi gerekir.


Kreatinin Yüksekliği Nasıl Araştırılır?

Bir nefroloji uzmanı genellikle şu değerlendirmeleri yapar:

  • Önceki kreatinin değerlerinin karşılaştırılması
  • eGFR hesaplanması
  • Tam idrar tahlili
  • İdrarda protein veya albümin ölçümü
  • İdrar mikroskobisi
  • Böbrek ultrasonografisi
  • Gerekirse immünolojik testler
  • Bazı durumlarda böbrek biyopsisi

Kreatinin Nasıl Düşürülür?

Kreatinini düşüren sihirli bir ilaç yoktur. Tedavi altta yatan nedene yöneliktir.


Ne Zaman Acilen Doktora Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun:

  • Kreatininin kısa sürede hızla yükselmesi
  • İdrarın belirgin şekilde azalması veya hiç çıkmaması
  • Şiddetli nefes darlığı
  • Yaygın ödem
  • Bilinç bulanıklığı
  • Şiddetli bulantı ve kusma
  • Potasyum yüksekliği saptanması
  • Yeni başlayan göğüs ağrısı veya ritim bozukluğu

Bu bulgular acil değerlendirme gerektirebilir.

Yorumlar
* Bu e-posta internet sitesinde yayınlanmayacaktır.