Kreatinin, kaslarımızın günlük çalışması sırasında oluşan doğal bir atık maddedir. Kaslarda bulunan kreatin isimli enerji molekülü kullanıldıktan sonra kreatinine dönüşür ve kana geçer. Sağlıklı böbrekler bu maddeyi sürekli olarak süzerek idrarla dışarı atar.
Dolayısıyla;
Kreatinin üretimi = Kaslardan
Kreatinin atılımı = Böbreklerden
Bu nedenle kandaki kreatinin düzeyi, böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirmede en sık kullanılan testlerden biridir.
Laboratuvarlara göre küçük farklılıklar olsa da genel olarak:
Ancak bu rakamlar tek başına yeterli değildir. Çünkü;
kreatinin düzeyini önemli ölçüde etkiler. Örneğin yoğun spor yapan kaslı bir bireyin kreatinini 1.3 mg/dL olabilirken böbrek fonksiyonları tamamen normal olabilir.
Kreatinin için referans aralığı laboratuvara göre değişebilir. Ayrıca “normal aralıkta” bulunan bir kreatinin değeri her kişide aynı böbrek fonksiyonunu göstermez. Bu nedenle böbrek fonksiyonunun değerlendirilmesinde kreatininle birlikte tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR) kullanılır.
Kreatinin tek başına böbreğin süzme kapasitesini doğrudan göstermez. eGFR, serum kreatinin değeri ile yaş ve cinsiyet gibi değişkenleri kullanarak böbreğin süzme fonksiyonunu tahmin eder.Örneğin aynı kreatinin değerine sahip iki kişinin yaşı ve cinsiyeti farklıysa eGFR değerleri de farklı olabilir.
Bu nedenle böbrek fonksiyonunun değerlendirilmesinde yalnızca “kreatinin kaç?” sorusuna odaklanmak yerine kreatininin seyri ve eGFR birlikte değerlendirilmelidir.
Kreatinin yüksekliğinin birçok farklı nedeni vardır.
En sık görülen nedenlerden biridir.
sonrasında kreatinin geçici olarak yükselebilir. Sıvı dengesi düzeldiğinde çoğu zaman normale döner.
Kalp yetmezliği, Şiddetli tansiyon düşüklüğü, Kanama ve Şok gibi durumlarda böbrek yeterince kanlanamaz .Bu durumda kreatinin hızla yükselebilir.
Saatler veya günler içinde gelişebilir. Nedenleri arasında;
bulunur. Bu durum erken tanınırsa tamamen düzelebilir.
En sık nedenler:
Kreatinin genellikle yavaş yavaş yükselir.
idrara çıkışı engelleyerek kreatinin yükselmesine neden olabilir.
Bazı ilaçlar böbrek fonksiyonlarını etkileyerek kreatinin yükselmesine neden olabilir.
Özellikle NSAİİ grubu ağrı kesiciler bazı hastalarda akut böbrek hasarı riskini artırabilir.
Bunun yanında bazı ilaçlar gerçek GFR'de belirgin değişiklik olmadan serum kreatinin düzeyini artırabilir.
Bu nedenle yeni gelişen kreatinin yüksekliğinde son dönemde başlanan ilaçların ve kullanılan takviyelerin gözden geçirilmesi önemlidir. Reçeteli bir ilaç yalnızca kreatinin yükseldiği için doktor önerisi olmadan kesilmemelidir..
Erken evrede çoğu hastada maalesef hiçbir belirti olmaz. İleri evrelerde ise;
görülebilir.
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Önemli olan sadece sayı değil;
Örneğin; Bir kişinin kreatinini 0.8'den 1.6 mg/dL'ye çıkması, 3.5 mg/dL'de uzun süredir stabil seyreden başka bir hastadan daha acil olabilir. Bu nedenle tek bir kreatinin değeri yerine değişimin değerlendirilmesi gerekir.
Bir nefroloji uzmanı genellikle şu değerlendirmeleri yapar:
Kreatinini doğrudan düşürmeye yönelik herkes için geçerli bir ilaç, besin veya içecek yoktur. Kreatinin yüksekliğine neden olan durumun belirlenmesi ve tedavi edilmesi gerekir.
Örneğin sıvı kaybına bağlı yükselmede sıvı dengesinin düzeltilmesi, idrar yolu tıkanıklığında tıkanıklığın giderilmesi veya böbreği etkileyen bir hastalık varsa bu hastalığın uygun şekilde tedavi edilmesi gerekebilir. Bununla birlikte her kreatinin yüksekliğinde fazla miktarda su içmek doğru değildir. Kalp yetersizliği, ileri böbrek hastalığı veya sıvı yüklenmesi bulunan kişilerde aşırı sıvı tüketimi zararlı olabilir. İnternette önerilen bitkisel ürünler veya “böbrek temizleyici” olarak pazarlanan ürünler de doktor değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.
Aşağıdaki durumlarda zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun:
Bu bulgular acil değerlendirme gerektirebilir.
SIK SORULAN SORULAR
Kreatinin yüksekliği her zaman böbrek yetmezliği midir?
Hayır. Sıvı kaybı, bazı ilaçlar, yoğun egzersiz ve kas kitlesi gibi faktörler de kreatinin değerini etkileyebilir. Kalıcı veya açıklanamayan yükseklik böbrek fonksiyonları açısından değerlendirilmelidir.
Kreatinin 1.5 yüksek mi?
Tek başına 1.5 mg/dL değerine bakarak böbrek hastalığının derecesi belirlenemez. Yaş, önceki kreatinin değerleri, eGFR ve idrar bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Çok su içmek kreatinini düşürür mü?
Sıvı kaybı varsa yeterli sıvı alımı kreatininin düzelmesine katkıda bulunabilir. Ancak her kreatinin yüksekliği susuzluktan kaynaklanmaz ve bazı hastalarda aşırı sıvı tüketimi sakıncalı olabilir.
Et yemek kreatinini yükseltir mi?
Pişmiş et tüketimi serum kreatininini geçici olarak etkileyebilir. Bu nedenle sonuçlar klinik durumla birlikte yorumlanmalıdır.
Yoğun spor kreatinini yükseltir mi?
Yoğun egzersiz ve yüksek kas kitlesi kreatinin düzeyini etkileyebilir. Çok ağır egzersiz sonrası kas hasarı gelişmesi ise farklı ve daha ciddi bir klinik durumdur.
